U heeft er de afgelopen vast over gelezen: right to buy. Het is de term waarmee het kabinet een kooprecht voor huurders introduceert. 75% van de woningvoorraad van corporaties zou wat betreft ons kabinet actief te koop aangeboden moeten worden aan huurders. Want, zo redeneert het kabinet, een eigen woning zorgt voor emancipatie. Woningeigenaren zouden meer betrokkenheid bij hun woning en woonomgeving hebben, tonen meer verantwoordelijkheid en hebben (bij verstandig hypothecair beleid) een mooi appeltje voor de dorst op hun oude dag. Veel partijen hebben op het right-to-buy gereageerd: voor- en tegenstanders.
Meer nog dan de vraag ‘voor of tegen’ is de financiële haalbaarheid interessant om ons over te buigen. Is dit wel zo’n verstandige maatregel in tijden dat broekriem aangehaald moet worden? Is het right-to-buy wel betaalbaar?
Stel nou dat het right-to-buy aanslaat: 1/3 van de huurders gaat op het aanbod in. In dat geval krijgt Nederland er 600.000 nieuwe huiseigenaren bij (een derde van 75% van 2,4 miljoen huurwoningen). Wat kost dat eigenlijk?
Wij hebben enkele effecten voor de staatskas in beeld gebracht.
• Dermate grote verkoopaantallen levert de staat op korte termijn extra inkomsten vanuit overdrachtsbelasting van 4 miljard. Dit is goed voor de liquiditeit van het rijk.
• Voor de langere termijn is er echter sprake van minder inkomsten. De hypotheekrenteaftrek zal jaarlijks zorgen voor een gemiddelde extra post voor hypotheekrente van ruim 650 miljoen. Vanaf jaar 7 tot jaar 30 kost dit de staat dus geld.
• Verlichting in de kosten van de huurtoeslag hoeven we niet te verwachten. De mensen die daar gebruik van maken, zullen een koopwoning niet snel gefinancierd krijgen.
Deze berekeningen gaan uit van forse verkoopaantallen. Bij minder verkopen (en dat is de stellige verwachting) zijn de getallen kleiner, maar de verhoudingen gelijk. Dan hebben we nog geen rekening gehouden met de balansverstoring bij woningcorporaties en dalende huizenprijzen door een groter aanbod (en dus minder schaarste).
Dus los van de voors en tegens: is simpelweg het right-to-buy niet onbetaalbaar?